Eerste Kamer debatteert over Wtmo: fundamentele zorgen blijven overeind

Voorgeschiedenis wetsvoorstel
Het wetsvoorstel kent een lange geschiedenis en is inmiddels verschillende keren gewijzigd. Wat begon als een instrument om ongewenste buitenlandse beïnvloeding door middel van ontvangen donaties bij maatschappelijke organisaties tegen te gaan is uiteindelijk uitgegroeid tot een set ingrijpende(re) maatregelen.

De Afdeling Advisering van de Raad van State heeft twee keer kritisch geadviseerd over dit wetsvoorstel.Ook het rapport van het College voor de Rechten van de Mens en recentelijk de MACS-monitor van het Nederlands Helsinki Comité bevestigen dat dit wetsvoorstel kan leiden tot ongerechtvaardigde beperkingen van de fundamentele rechten van maatschappelijke organisaties.

De Tweede Kamer heeft op 1 april 2025 ingestemd met het wetsvoorstel. Hoewel de verschillende amendementen een deel van onze zorgen hebben weggenomen, vooral ten aanzien van de administratieve lasten en regeldruk, blijven onze fundamentele bezwaren bestaan.

Deskundigenbijeenkomst: brede kritiek op uitvoerbaarheid
Tijdens de deskundigenbijeenkomst in november 2025 hebben alle genodigden, het Openbaar Ministerie, het College voor de Rechten van de Mens, Privacy First, NGB/VNG en Goede Doelen Nederland, hun zorgen geuit.

De twee hoofdrolspelers in dit wetsvoorstel, de burgemeester en het OM, hebben duidelijk gemaakt dat zij met het aan hen toebedeelde instrumentarium - respectievelijk het informatieverzoek in het kader van de handhaving van de openbare orde* en het stakingsbevel bij dreigende ondermijning van de rechtsstaat en het openbaar gezag** - niet uit de voeten kunnen. De VNG/NGB gaf aan dat deze rol niet past bij de ‘neutrale rol van een burgemeester die boven partijen staat’ en bovendien het risico van polarisatie/gevaar meebrengt. Het OM gaf aan dat zij zich moet richten op kerntaken in plaats van toezicht, en dat zij niets met de donatiegegevens kan.

Daarnaast introduceert deze wet een deponeringsplicht voor alle stichtingen. Dit achten wij disproportioneel en betekent een onevenredige toename van de administratieve lasten en regeldruk. 

Behandeling Eerste Kamer: twijfels en zorgen over wetsvoorstel 
Minister Van Weel benadrukte tijdens het plenaire debat in de Eerste Kamer op 17 maart jl. dat de Wtmo noodzakelijk zou zijn om ondermijning van de democratische rechtsstaat door financiering van maatschappelijke organisaties te voorkomen. Of dit wetsvoorstel het juiste middel is, betwijfelde een groot deel van de Kamerleden. 

Veel Kamerleden plaatsten vraagtekens bij:

• de proportionaliteit van het wetsvoorstel;
• de uitvoerbaarheid in de praktijk;
• de vraag of de voorgestelde maatregelen in verhouding staan tot het beoogde doel;
• de rol van de burgemeester, die onvoldoende verband lijkt te houden met acute openbare ordehandhaving, en de neutraliteit van de burgemeester;
• het gebrek aan duidelijke onderbouwing van het begrip ondermijning.

Vervolg: stemming op 24 maart
Goede Doelen Nederland onderschrijft het belang van een veilige samenleving en een goede bescherming van onze democratische rechtsstaat. Wij, samen met de brede groep van (koepel)organisaties zoals de FIN, NOC*NSF, Vereniging VrijwilligerswerkNL en ECNL, vinden dat er onvoldoende bewijs is geleverd dat deze wet noodzakelijk is. 

Wij vrezen dat deze wet leidt tot schending van de privacy van donateurs en een krimpende ruimte voor maatschappelijke organisaties en burgerparticipatie, wat schadelijk is voor de samenleving. Wij zijn dan ook blij dat de fundamentele bezwaren tegen dit voorstel ruim aan bod zijn gekomen. Wij hopen dat het uiteindelijke resultaat zal zijn dat deze wet niet wordt aangenomen. 

Op 24 maart a.s. wordt er over het wetsvoorstel gestemd.