Grote meerderheid Eerste Kamer verwerpt Wtmo
Afgelopen dinsdag heeft de Eerste Kamer gestemd over het wetsvoorstel transparantie en tegengaan ondermijning door maatschappelijke organisaties (Wtmo). Een grote meerderheid in de Eerste Kamer heeft het wetsvoorstel verworpen. Reparatie was geen optie, het is een gammel juridisch bouwwerk dat fundamentele tekortkomingen kent.
Spannend tot het laatste moment
Om de Eerste Kamer tegemoet te komen, kwam minister Van Weel (Justitie & Veiligheid) al met extra verduidelijkingen en tegemoetkomingen. Maar een meerderheid van de Kamerleden vond uitstel van de stemming om de wet op een aantal punten te repareren – door middel van een zogenoemde novelle – niet volstaan. Het gaat om meerdere fundamentele gebreken in de wet. Minister van Weel kon de zorgen van de senatoren niet wegnemen.
Tegen de wet stemden de fracties van GroenLinks-PvdA, Volt, ChristenUnie, CDA, D66, FVD, SP, PvdD, BBB, 50PLUS, OPNL, Fractie-Visseren-Hamakers, Fractie-Van de Sanden en Fractie-Beukering. De fracties van SGP, VVD, PVV en JA21 stemden voor het wetsvoorstel (17 van de 75 zetels). De Fractie-Walenkamp was afwezig.
Fundamentele bezwaren tegen het wetsvoorstel
Wij onderschrijven het belang van een veilige samenleving en een goede bescherming van de democratische rechtsstaat. Samen met onze achterban en een brede groep van (koepel)organisaties CIO, FIN, NOC*NSF, Vereniging VrijwilligerswerkNL, European Center for Not-for-Profit Law, Human Security Collective, Mensen met een Missie, Netherlands Helsinki Committee, WO=MEN Dutch Gender Platform, Partos, Partin en Breed Mensenrechten Overleg (BMO) hebben wij echter vanaf het begin onze bezwaren tegen het wetsvoorstel onder de aandacht gebracht. Wij plaatsten kritische kanttekeningen bij het voorstel, onder meer op het gebied van de rechtsbescherming van maatschappelijke organisaties, de procedurele zorgvuldigheid, de rechtszekerheid voor betrokkenen en de bescherming van privacy van miljoenen burgers.
Het wetsvoorstel kan leiden tot ongerechtvaardigde beperkingen van de grondrechten en vrijheden van maatschappelijke organisaties zoals kerken, sportverenigingen, vrijwilligersorganisaties, mensenrechtenorganisaties en goede doelen. De Raad van State en het College voor de Rechten van de Mens bevestigen deze zorgen.
Ook de hoofdrolspelers in de wet, het OM en de burgemeesters, waren tijdens de door de Eerste Kamer georganiseerde deskundigenbijeenkomst zeer kritisch. Het opvragen van donatiegegevens past niet bij de openbare-ordetaak van de burgemeester en dreigt het ambt te politiseren, terwijl ook grondrechten zoals de vrijheid van meningsuiting onder druk kunnen komen te staan. Ook het OM is kritisch ten aanzien van deze extra taak.
Geen disproportionele lastenverzwaring en verhoging regeldruk
In de wet was ook een deponeringsplicht voor stichtingen om hun balans en staat van baten en lasten te deponeren bij het Handelsregister opgenomen. Deze verplichting betekent weer een lastenverzwaring voor het goede doel met het risico dat vrijwilligers afhaken. Deze generieke verplichting voor alle stichtingen in Nederland vinden wij disproportioneel. Bovendien gaf minister van Weel aan dat de wet naar schatting maar voor ’twee tot vijf gevallen per jaar’ nodig zal zijn.
Goede doelen hebben transparantie hoog in het vaandel
Momenteel zijn er al regels om verdachte geldstromen aan te pakken, bijvoorbeeld via het strafrecht, controles op witwassen en terrorismefinanciering en ook banken moeten ongebruikelijke transacties melden. Daar was deze wet niet voor nodig. Bovendien zijn goede doelen zich bewust van hun maatschappelijke verantwoordelijkheid en hechten grote waarde aan transparantie. Zowel door middel van de ANBI-status als het CBF-keurmerk, een vorm van zelfregulering leggen goede doelen uitgebreid verantwoording af aan donateurs en de samenleving.
